რა არის ცირკულარული ეკონომიკა

თავისი არსით, ცირკულარული ეკონომიკა წარმოადგენს რეგენერაციულ მოდელს, რომელიც მიზნად ისახავს მასალების ნარჩენებად ქცევის თავიდან აცილებას და ბუნებრივი ეკოსისტემების აქტიურ აღდგენას. ის არღვევს ტრადიციულ კავშირს ეკონომიკურ ზრდასა და ამოწურვადი რესურსების მოხმარებას შორის და გვთავაზობს ეფექტურ გადაწყვეტილებებს ისეთი მწვავე გლობალური გამოწვევების საპასუხოდ, როგორიცაა კლიმატის ცვლილება, ბიომრავალფეროვნების კარგვა, დაბინძურება და რესურსების დეფიციტი.

ამის საპირისპიროდ, წრფივი “მოიპოვე – აწარმოე – გამოიყენე – გადააგდე“ ეკონომიკური მოდელი ხასიათდება ჭარბი რესურსების მოპოვებით, მაღალი მოხმარებით და ნარჩენების  მასობრივი დაგროვებით. დღესდღეობით, ყოველწლიურად გლობალურ ეკონომიკაში შემავალი 100 მილიარდი ტონა მასალიდან მხოლოდ 8.6% ბრუნდება სისტემაში ხელახალი გამოყენებისთვის. დანარჩენი იკარგება – რჩება გრძელვადიანი დანიშნულების ისეთ ობიექტებში, როგორიცაა შენობები და ინფრასტრუქტურა, დაბინძურების გზით ხვდება გარემოში ან იყრება ნაგავსაყრელზე.

ნარჩენებისა და დაბინძურების აღმოფხვრით, პროდუქტებისა და მასალების ხანგრძლივად შენარჩუნებით და ბუნებრივი სისტემების აქტიური აღდგენით, ცირკულარული ეკონომიკა ცდილობს გარდატეხა შეიტანოს ამ პროცესში.  

წრფივი მოდელიდან ცირკულარული ეკონომიკაზე გადასვლა შესაძლებელს ხდის ისეთი კრიტიკული რისკების მოგვარებას, როგორებიცაა რესურსების დეფიციტი, გლობალური ტემპერატურის ზრდა და ბაზრის რყევებით გამოწვეული ბიზნეს გამოწვევები, რაც, საბოლოო ჯამში, უზრუნველყოფს უფრო მდგრად და წარმატებულ მომავალს როგორც ადამიანებისთვის, ისე გარემოსთვის.

ცირკულარული ეკონომიკა სამ ძირითად პრინციპზეა დაფუძნებული. სამივე პრინციპი ეყრდნობა გააზრებულ და მიზანმიმართულ დიზაინს, რომელიც თავიდანვე გამორიცხავს ნარჩენების დაგროვებას და გარემოზე ზიანს:

1. ნარჩენებისა და დაბინძურების აღმოფხვრა
2. პროდუქტებისა და მასალების ბრუნვა მათი თავდაპირველი ღირებულების მაქსიმალურად შენარჩუნებით
3. ბუნების რეგენერაცია/აღდგენა.

არსებული სისტემების ამ პრინციპების ჭრილში გადააზრებით ჩვენ შეგვიძლია შევქმნათ უფრო მძლავრი, მდგრადი და ინკლუზიური ეკონომიკა – ისეთი, რომელიც ადამიანებისა და გარემოს მიმართ ჰარმონიული დამოკიდებულებით შექმნის უკეთეს ხვალინდელ დღეს ყველასთვის.

ცირკულარული ეკონომიკის ფუნდამენტური საყრდენები:
ცირკულარულ ეკონომიკურ მოდელზე წარმატებული გადასვლა მოითხოვს საზოგადოების საერთო ხედვასა და ერთგულ დამოკიდებულებას რამდენიმე მნიშვნელოვან პრაქტიკასთან მიმართებაში.

მდგრადი რესურსების მოპოვება:
პირველადი ბუნებრივი ნედლეულის ნაცვლად, გადამუშავებულ, განახლებულ ან პასუხისმგებლობით მოპოვებული მასალებისთვის უპირატესობის მინიჭებას.

ცირკულარული დიზაინი:

პროდუქტების შექმნა გამძლეობის, მოდულურობის, ხელახალი გამოყენებისა და გადამუშავების პოტენციალის გათვალისწინებით, მათი სიცოცხლის ციკლის გახანგრძლივებისა და ექსპლუატაციის დასასრულის გამარტივებული მართვის მიზნით.

შენარჩუნება და შეკეთება:
იმგვარი სისტემებისა და სერვისების მხარდაჭერა, რომლებიც პროდუქტების ნაადრევად გადაგდების ნაცვლად, უზრუნველყოფენ  მათი ფუნქციონირების გრძელვადიან შენარჩუნებას —იქნება ეს მათი თავდაპირველი დანიშნულებით გამოყენება თუ ადაპტაცია.

განახლება და ხელახალი გამოყენება:
პროდუქტებისთვის მეორე სიცოცხლის მინიჭება მათი გაწმენდის, განახლების ან ახალი დანიშნულებით გამოყენების გზით უნარჩუნებს მათ ფუნქციურობას ხანგრძლივი დროის განმავლობაში და ამავდროულად ზოგავს რესურსებს.

გადამუშავება:
ახალი პროდუქტების წარმოების მიზნით, გამოყენებული მასალების დაშლა და მათი ნედლეულ კომპონენტებად გარდაქმნა, მნიშვნელოვნად ამცირებს პირველადი მასალების გამოყენების საჭიროებას.

წრიული მიწოდების ჯაჭვები:
განახლებადი, ბიოდეგრადირებადი ან გადამუშავებული მასალების გამოყენება წარმოების მთელ ციკლში, გარემოზე ზემოქმედების შესამცირებლად.

ენერგიის მოპოვება:
როდესაც პროდუქტის ხელახალი გამოყენება ან გადამუშავება შეუძლებელია, ნარჩენების ენერგიად გარდაქმნა ხელს უწყობს პროდუქტის ღირებულების აღდგენას და მინიმუმამდე ამცირებს ნაგავსაყრელების გამოყენებას.